Kişilik bozuklukları, bireyin düşünce, duygu ve davranışlarını esnek olmayacak şekilde etkileyen, toplumsal normlardan sapan, kalıcı ve uzun vadeli ruh sağlığı durumlarıdır. Genellikle ergenlik veya erken yetişkinlikte başlayan bu bozukluklar, ilişkileri, iş/okul performansını ve günlük yaşamı olumsuz etkiler. Tedavide psikoterapi ve bazen ilaç kullanımı ön plandadır.
Kişilik Bozuklukları Türleri (3 Küme)
Kişilik bozuklukları DSM-5’e göre benzer özelliklerine göre 3 ana kümeye ayrılır:
- A Kümesi (Eksantrik/Tuhaf):
- Paranoid Kişilik Bozukluğu: Aşırı güvensizlik, şüphecilik.
- Şizoid Kişilik Bozukluğu: Sosyal ilişkilere ilgisizlik, duygusal soğukluk.
- Şizotipal Kişilik Bozukluğu: Sıra dışı düşünce ve davranışlar, sosyal kaygı.
- B Kümesi (Dramatik/Duygusal/Dürtüsel):
- Antisosyal Kişilik Bozukluğu: Hak ihlali, empati yoksunluğu, sorumsuzluk.
- Sınırda (Borderline) Kişilik Bozukluğu: Duygusal dalgalanmalar, yoğun terk edilme korkusu, dürtüsellik.
- Histriyonik Kişilik Bozukluğu: Aşırı ilgi arayışı, dramatik davranışlar.
- Narsisistik Kişilik Bozukluğu: Üstünlük duygusu, empati eksikliği, hayranlık beklentisi.
- C Kümesi (Kaygılı/Korkulu):
- Kaçıngan (Çekingen) Kişilik Bozukluğu: Yetersizlik hissi, sosyal reddedilme korkusu.
- Bağımlı Kişilik Bozukluğu: Çaresizlik, boyun eğici davranışlar, sürekli onay arayışı.
- Obsesif-Kompulsif Kişilik Bozukluğu: Aşırı düzenlilik, ayrıntıcılık, mükemmeliyetçilik.
Belirtiler ve Nedenler
Kişilik bozukluğu olan bireyler genellikle kendi düşünce ve davranışlarının sorunlu olduğunun farkında olmayabilir. Yaygın belirtiler arasında; esnek olmayan davranış kalıpları, dürtüsel davranışlar ve duyguları anlamada/kontrol etmede zorluk bulunur. Nedenleri kesin bilinmemekle birlikte; genetik yatkınlık, çocukluk travmaları ve çevresel faktörlerin (aile ortamı) etkileşimi düşünülmektedir.
Tedavi Yöntemleri
Tedavi, özellikle psikoterapi (bilişsel davranışçı terapi, diyalektik davranış terapisi vb.) ile kişilerin davranış örüntülerini değiştirmeyi hedefler. Doğrudan bir ilaç tedavisi olmasa da, eşlik eden depresyon veya anksiyete için ilaçlar kullanılabilir.
